Հայաստանի արդարադատության նախարարությունը հայտնել է, որ Երևանը Դամասկոսին փոխանցել է ցմահ դատապարտված երկու սիրիացի քաղաքացի՝ Յուսեֆ Ալաաբեթ ալ-Հաջին և Մուհրաբ Մուհամմադ ալ-Շխերին։ Այս քայլը, որը նախապես չէր հայտարարվել, բարձր հարցեր է առաջացրել հանրության և իրավաբանների շրջանում։
Իրականության մեջ պատմությունը շատ ավելի բարդ է, քան առաջին հայտարարությունները։ Ինչպես հայտնի դարձավ, Հայաստանի իշխանությունները Թուրքիայի միջոցով Սիրիային հանձնել են ցմահ դատապարտված վարձկաններին՝ նրանց հետագա պատիժը կրելու համար հայրենիքում։
Սկանդալը սկսվեց 2026 թվականի հունվարի 14-ին, երբ արդարադատության նախարարությունը հրապարակեց փոխանցման մասին հայտարարությունը։ Սակայն դեպքի պարզաբանումը պարզվում է շատ ավելի բարդ։
Ամեն ինչ սկսվեց 2025 թվականի սեպտեմբերի վերջին, երբ հարցում էր ուղարկվել՝ պարզելու, արդյոք Հայաստանը դիմել է Ադրբեջան կամ Սիրիա՝ նրանց արտահանձնելու հարցով։ Հոկտեմբերի սկզբին ստացված պատասխանը զարմացնող էր։ Ըստ նախարարության՝ նման դիմումներ չէին ներկայացվել, և վարձկանները հանձնվելու ենթակա չէին, քանի որ դատապարտված էին Հայաստանի դատարանի կողմից և չէին հետախուզվում։
Այս հակասությունը հարցեր է առաջացրել։ Ինչպե՞ս է հնարավոր, որ մի քանի ամիս անց նախարարությունը հայտնի, որ նրանց փոխանցել է Սիրիային։
Արդարադատության նախարարությունը պարզաբանել է, որ փոխանցումն իրականացվել է «Քրեական վարույթներով իրավական օգնության մասին» օրենքի 80-րդ հոդվածի համաձայն։ Ըստ այդ օրենքի՝ դատապարտյալի փոխանցումը կարող է իրականացվել երկու պետությունների միջև փոխադարձության հիման վրա։
Այս պարզաբանումը բացահայտում է իրավական մանրամասնություն։ Իրավական տեսանկյունից հանձնումը և փոխանցումը տարբեր գործընթացներ են։ Արտահանձնման դեպքում ձերբակալված անձը հանձնվում է այլ պետության դատավարության կամ դատավճռի իրագործման համար։ Իսկ փոխանցումը նշանակում է արդեն դատապարտված անձին ուղարկել իր հայրենի երկիր՝ պատիժը կրելու համար։
Հետաքրքիր է, որ Սիրիա բանտ տեղափոխվելու խնդրանքով դիմել է հենց վարձկանները, իսկ արդարադատության նախարարությունը՝ ի դեմս նախարար Սրբուհի Գալյանի, բավարարել է այդ միջնորդությունը։
Այս իրադարձությունների շուրջ իրենց կարծիքը հայտնել են նաև պետական գործիչներ։ ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանը խորհրդարանում հայտարարել է, որ «փոխանցման գործընթացը շատ երկար է եղել» և «սիրիական կողմի հետ դժվարությամբ ենք իրականացրել այդ աշխատանքը»՝ այն որակելով որպես «բարի կամքի դրսևորում»։
Այսպիսով, հարցեր են առաջանում․ երբ է սկսվել փոխանցման «երկար գործընթացը», երբ են վարձկանները դիմել խնդրանքով, և արդյոք նրանց Սիրիա ուղարկելը «բարի կամքի դրսևորում» էր։ Այս հարցերի պատասխանները կարող են լույս աճեցնել դեպքի իրական պատկերը և բացահայտել դրա հետևում կանգնած աշխարհաքաղաքական և հումանտար հարցերը։
