ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականի ութամյակի կապակցությամբ իմ հայտարարության մեջ առկա էր մի խորը և ցավոք սրտի մոտեցող հարց․ «Ինչո՞ւ է մենք այսպիսի վիճակի եկել»։ Այս հարցը, որը հայկական քաղաքական մտքի հիմնական առանցքն է դարձել 1991 թվականից հետո, պարզապես ի՞նչ է։ Ինչպես հնարավոր եղավ, որ ցեղասպանությունից վերածնված ժողովուրդը ոչ միայն թույլ տվեց մեր պատմական հողերի կորուստը, այլև 100 տարի անց կրկին հայտնվեց նման ողբերգության եզրին։
Մենք ո՛չ ունենք բավարար ազնվություն, ո՛չ էլ հասունություն՝ այս հարցին արժանավոր պատասխանելու համար։ Ինչպե՞ս կարող էր ցեղասպանություն տեսած ժողովուրդը, որը 1915 թվականին կորցրել էր իր ապագան, թույլ տալ Արցախի կորուստը։ Ի՞նչ դասեր չէին արվել Կարսի կորուստից հետո, որպեսզի 100 տարի անց պատմությունը կրկնվի։
Այս իրադարձությունները, որոնք մենք հաճախ դիտարկում ենք որպես պատահականություն կամ արտաքին ուժերի կողմից կիրառվող ճնշում, իրականում պատմական դինամիկայի անխուսափելի հետևանք են։ Եթե այս ընթացքը շարունակվի, ապա 50 տարվա ընթացքում կանխատեսելը դժվար չէ՝ ինչ կլինի։
Անվտանգության նեղ, ռազմական իմաստով ընկալումն ինքնին անվտանգային խնդիր է։ Մենք հավատացել էինք, որ հաղթանակի միակ ճանապարհը բանակի ու սպառազինության հզորացումն է։ Սա, թերևս, նորաստեղծ պետության չհասունացած մտածողություն էր, որը չի հասկանում, որ իսկական անվտանգությունը ստեղծվում է ժամանակակից, կենսունակ պետության կողմից։
Դարերով պետություն չունեցող ժողովուրդը, որը մի հրաշքով 20-րդ դարում ստացավ իր անկախությունը, հաղթեց պատերազմում, իսկ հետո ազգային իդեալի հիմքում դրեց գրի քարտը և ՌԴ քաղաքացիությունը, ցույց է տալիս մեր մտածողության մեջ առկա խորը դեֆեկտ։ Ինչո՞ւ է մեր վերնախավերի, կրթված հանրության մոտ այդքան բացակայում պետական մտածողությունը, որը պետք է առաջնահերթություն տա պետության կայացմանը, ոչ թե անցյալի հիշողություններին կամ արտաքին ուժերի հետ կապերին։
Ինչպե՞ս է պատահում, որ տարբեր պաշտոնյաներ, իրենց պարտականությունները կատարելուց հետո, հանգիստ արտագաղթում են։ Ի՞նչ հոգեբանությամբ կարող է կառավարվել երկիր, երբ նրա ղեկավարները պատրաստ են լինելու այն լքելու, եթե իրենց ծառայությունները պահանջվեն։
Ցեղասպանության 111-րդ ամյակին մենք շարունակում ենք իներցիայով կրկնել, որ աշխարհը պետք է ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը։ Սակայն քաղաքակիրթ աշխարհի մեծ մասն այն արդեն ճանաչել է։ Ի՞նչ է փոխվում, երբ աշխարհը, որը ճանաչել է ցեղասպանությունը, հանգիստ հետևում է Արցախի հայաթափմանը և այսօր տեղի ունեցող ֆիզիկական ոչնչացմանը։ Եթե օրը տասը ցավակցական հեռագիր ստանանք, դրանք կփոխեն իրավիճակը։ Ո՛չ, դրանք պարզապես ցույց են տալիս, որ աշխարհը հանգիստ է, երբ խաղաղ բնակչությունը զոհվում է, իսկ հարցը դառնում է քաղաքական խոսակցություն։
Պետությունն է անվտանգության ամենաիրական համակարգը։ Բայց ոչ ցանկացած, այլ առողջ, ժամանակակից պետություն, որը ունի հստակ նպատակներ, ունակ է պաշտպանելու իր քաղաքացիներին և ձևավորելու նպատակներին համապատասխան հասարակություն։
Մենք պիտի անպայման ունենանք այդ քննարկումը՝ մեր անցած երեսնամյա ճանապարհի մասին։ Ու այդ հարցի խիզախ քննարկման և խիզախ, ազնիվ պատասխանի դեպքում, թերևս, կգանք Վեհափառի բարձրացրած հարցի պատասխանը․ ո՞նց կարող էր նման բան տեղի ունենալ։ Եվ ի՞նչ անել, որ նոր ողբերգության ընթացքը կասեցվի։
